ศิลปะบนโปสเตอร์หนัง สานต่อความงามจากอดีตสู่ปัจจุบัน

558

บทความโดย ภูมิ ยิ้มแข็ง

สวัสดีเพื่อนๆชาว Plotter ทุกคนครับ เคยสงสัยกันมั้ยครับว่าบรรดาโปสเตอร์หนังสวยๆ ที่เราเห็นกันนั้น มีที่มาและวิธีการคิดการทำอย่างไรจากในอดีต ที่แม้กาลเวลาผ่านไปแต่ก็ยังคงคุณค่ารวมไปถึงสานต่อรูปแบบมายังปัจจุบันได้อีกด้วย และวันนี้เราจะมาย้อนไปชมและทำความเข้าใจกันซักหน่อยครับ ว่าอะไรที่ทำให้ผู้เขียนเอง หลงเสน่ห์ของศิลปะแขนงนี้มาได้ตลอดทุกยุคทุกสมัยจริงๆ พร้อมแล้ว ไปกันครับ.. 

ครั้งแรกของโปสเตอร์ ! 

ในช่วงปี ค.ศ.1890 ใบปิดหรือโปสเตอร์ ได้ถือกำเนิดขึ้นครั้งแรกบนโลกจากฝีไม้ลายมือของจิตรกรชาวฝรั่งเศส โดยศิลปินคนสำคัญผู้เริ่มความนิยมของโปสเตอร์ก็คือ เดอ ทูลูส-โลเทรค และ จูลส์ เชเรท์ ซึ่งแน่นอนว่าโปสเตอร์นั้นได้รับความความนิยมอย่างมากและถูกเผยแพร่ไปทั่วทั้งยุโรปอย่างรวดเร็วในเวลาต่อมา

มาลองชมโปสเตอร์ในยุคสมัยนั้นกัน

โดยภาพโปสเตอร์การเมือง ภาพยนตร์ และโฆษณาในยุคนั้น จะเน้นสื่อสารด้วยภาพที่เข้าใจง่ายบวกกับข้อความหัวเรื่องตัวใหญ่ๆ เป็นจุดสนใจ ซึ่งในช่วงต้นๆ โปสเตอร์จะถูกเอามาใช้ในการประชาสัมพันธ์ทางการเมือง หรือโฆษณาเป็นหลัก ก่อนจะเริ่มกระจายไปยังแขนงต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นด้านการศึกษา รวมไปถึงพวกสื่อการสอน 

โปสเตอร์นั้นมีการเปลี่ยนแปลงไปตลอดตามยุคตามสมัย แต่สิ่งที่เป็นสเน่ห์ของโปสเตอร์หนังสมัยก่อนก็คือ…ภาพวาด หรือชิ้นงานที่ทำขึ้นด้วยมือยังไม่มีการใช้คอมพิวเตอร์เข้ามาช่วยนั่นเอง !

โปสเตอร์หนังของไทยในสมัยก่อน

ในอดีตที่ผ่านมา เราจะได้เห็นโปสเตอร์หนังที่เป็นงานวาดด้วยมือล้วนๆ กันซะส่วนมาก หรือเรียกว่าแทบจะทั้งหมดเลยก็ว่าได้ ทั้งหนังไทยเองและหนังเทศ จะมีการเรียกใช้ศิลปินที่มีความสามารถเฉพาะด้านมาโชว์ทักษะผ่านโปสเตอร์หนัง ซึ่งก็จะมีกลิ่นอายความเป็นงานศิลปะคลาสสิกในอดีต ที่โปสเตอร์หนังยุคในปัจจุบันนี้ได้เปลี่ยนแปลงไปแทบจะทั้งหมดแล้ว 

“การพิมพ์โปสเตอร์ในแต่ละที
อาจจะใช้ต้นทุนค่อนข้างสูง
การวาดด้วยมือลงบนพื้นที่ขนาดใหญ่ทีเดียว
ถือว่าช่วยลดต้นทุกได้มาก”

เนื่องจากสมัยก่อนมีขีดจำกัดหลายอย่างในด้านเทคโนโลยี การพิมพ์โปสเตอร์ในแต่ละทีอาจจะใช้ต้นทุนค่อนข้างสูง การวาดด้วยมือลงบนพื้นที่ขนาดใหญ่ทีเดียวถือว่าช่วยลดต้นทุกได้มากแถมยังใช้ประชาสัมพันธ์ได้ดีทีเดียว 

ตัวอย่างโปสเตอร์เรื่องคู่กรรม จะมีการเน้นตัวละครพระนางให้เด่นที่สุด มีฉากในหนังและตัวละครสมทบปะปนรวมๆ กันเป็นองค์ประกอบเสริม และด้วยโทนสีของโปสเตอร์ที่ค่อนข้างฉูดฉาดสะดุดตา ก็ยิ่งขับเน้นให้งานดูมีเสน่ห์ในแบบไทยๆ 

สังเกตุว่าโปสเตอร์ในยุคนั้น โดยมากจะมีการเว้นพื้นที่ขาวไว้ในโปสเตอร์ด้วย ซึ่งคิดว่าก็อาจจะเพราะช่วยให้องค์ประกอบของโปสเตอร์ดูไม่แน่นจนเกินไป รวมไปถึงง่ายต่อการใส่ตัวหนังสือที่เขียนด้วยมือ และลดต้นทุนค่าสีได้อีกด้วยจะเห็นได้ว่าภาพวาดในโปสเตอร์หนังนั้นถือได้ว่าเป็นงานศิลปะที่สามารถเล่าเรื่องราวและโชว์จุดขายที่หนังต้องการผ่านลายเส้นและการลงสีได้อย่างชัดเจน เรียบง่าย และมีประสิทธิภาพที่สุดในช่วงเวลานั้นๆ ซึ่งเมื่อเวลาผ่านไปคุณค่าของมันก็ยิ่งทวีมากขึ้นไปอีกด้วย 

และเนื่องจากสมัยก่อนยังไม่มีสื่อที่โฆษณาได้เข้าถึงและรวดเร็วทันใจวัยรุ่นเหมือนตอนนี้ เพราะช่องทางต่างๆ ยังมีน้อยมากๆ งานประชาสัมพันธ์เกี่ยวกับหนังนอกเหนือจากโปสเตอร์ตามโรงภาพยนตร์แล้ว ก็จะมีอีกสิ่งหนึ่งที่เรียกว่ารถโฆษณาที่ใช้ประโยชน์จากเสียงและการเคลื่อนที่ได้ผสมผสานเข้ากับภาพโปสเตอร์ที่สะดุดตา ซึ่งในปัจจุบันก็หาดูได้ยากมากๆ แล้ว

รูปร่างหน้าตาของรถที่จะฝ่าไปตามซอกตามซอยเพื่อโปรโมทหนังพร้อมกับเสียงโฆษกอันเป็นเอกลักษณ์ 

     ปัจจุบันก็ยังพอมีรถโฆษณาอยู่บ้างแต่ก็ไม่เยอะเหมือนกับสมัยก่อน

โปสเตอร์หนังต่างประเทศในไทย

บางท่านอาจยังไม่รู้ว่าโปสเตอร์จากหนังต่างประเทศที่ฉายในประเทศไทยนั้น จะมีการวาดใหม่ที่อาจจะไม่เหมือนเป๊ะกับต้นฉบับแต่ก็มีเสน่ห์แบบไทยๆ ผสมลงไปแถมยังแอบมีการเล่นคำฮาๆ ไว้ด้วย ไม่ว่าจะเป็นการตั้งชื่อภาษาไทยหรือคำโปรยต่างๆ เช่น ไม่ใช่ผีไม่ใช่คน ผีลืมหลุม ผีเปลี่ยนหัว นิ้วเขมือบ และอีกมากมาย

“แอบมีการเล่นคำฮาๆ ไว้ด้วย
ไม่ว่าจะเป็นการตั้งชื่อภาษาไทย
หรือคำโปรยต่างๆ”

ผลงานโปสเตอร์หนังเรื่อง นิ้วเขมือบ หรือพี่เฟรดดี้ของเรา จะเห็นได้ว่าพอเป็นฉบับพี่ไทยจะมีการใส่ฉากในหนังเพิ่มเติมเพื่อสร้างสีสัน ความน่าสนใจ และช่วยดึงดูดคนดูได้มากยิ่งขึ้น

เรื่องนี้ก็เช่นกัน คนเปลี่ยนหัวคน 2 เรื่องนี้มีความตลกอยู่อย่างนึงคือ จริงๆ แล้วหนังเรื่องนี้เป็นคนละเรื่องหรือไม่ได้เกี่ยวอะไรกับหนังเรื่องคนเปลี่ยนหัวคนภาค 1 เลย แต่พี่ไทยใช้วิธีการตั้งชื่อเพื่อดึงดูดคนดู เพราะช่วงเวลานั้นหนังเรื่องคนเปลี่ยนหัวคนกำลังดัง และเรื่องนี้ก็มีการใช้นักแสดงคนเดียวกันกับเรื่องนั้น ทำให้พี่ไทยจึงใช้กลยุทธ์ในการตั้งชื่อหนังเพื่อล่อคนดูนั่นเอง5555

“จริงๆ แล้วหนังเรื่องนี้
เป็นคนละเรื่องหรือไม่ได้เกี่ยวอะไร
กับหนังเรื่องคนเปลี่ยนหัวคนภาค 1 เลย”

และนี่คือหนังเรื่องดังกล่าว คนเปลี่ยนหัวคนภาคแรก (ส่วนตัวผู้เขียนชอบมาก หนังสนุกดีถึงจะแหวะๆ ไปหน่อย)     

 เรื่องนี้จัดว่าตั้งชื่อได้ตรงกับเนื้อหาในหนังมากเพราะในเรื่องมันก็ไม่ใช่ผีไม่ใช่คนจริงๆ 555

ศิลปินไทยคนสำคัญแห่งวงการโปสเตอร์ !

มาพูดถึงคนทำโปสเตอร์กันบ้าง อีกหนึ่งบุคคลสำคัญที่จะไม่เอ่ยถึงไม่ได้เลยถ้าหากพูดถึงโปสเตอร์หนังในอดีต เขาคนนั้นก็คือ….อาเปี๊ยก หรือชื่อในวงการว่า เปี๊ยก โปสเตอร์ นั่นเอง !!!

เปี๊ยก โปสเตอร์ หรือชื่อจริงคือ สมบูรณ์สุข นิยมศิริ  อาเปี๊ยกมีบทบาทอย่างมากเกี่ยวกับงานโปสเตอร์หนังในสมัยก่อน เป็นเหมือนไอดอลของคนในยุคนั้นที่ชื่นชอบในงานสายนี้ เป็นแรงบันดาลใจให้นักวาดอีกหลายๆ คนมากมาย และนอกจากผลงานโปสเตอร์หนัง อาเปี๊ยกยังเป็นทั้งผู้กำกับหนังที่มีความสามารถ และยังเขียนหนังสือเกี่ยวกับภาพยนตร์อีกด้วย

(รูปซ้าย)หนึ่งในผลงานกำกับของอาเปี๊ยก กลิ่นสีและกาวแป้ง หนังปี 2531 โปสเตอร์ของหนังจะมีความโดดเด่นตรงที่เหล่าตัวละครในเรื่องที่เป็นสไตล์เหมือนการ์ตูนล้อเลียน

(รูปขวา)ผลงานล่าสุดรวมไปถึงอาจเป็นชิ้นสุดท้ายของอาเปี๊ยกครับ วาดเพื่อใช้เป็นปกนิตยสาร Starpics ฉบับครบรอบ 50 ปี (ปัจจุบันจัดแสดงอยู่ที่อาคาร Starpics & Let’s Studio ออฟฟิศของ Plotter นี่เอง)

หลังจากที่สร้างสรรค์ผลงานมาถึง 26 ปี ปัจจุบันอาเปี๊ยกกลับไปใช้ชีวิตอย่างมีความสุขที่บ้านกลางขุนเขา ที่ปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา

โปสเตอร์หนังไทยยุค 90’s

เมื่อสิ้นสุดยุควาดมือ ต่อมาโปสเตอร์หนังของไทยเริ่มมีใช้ภาพถ่ายเข้ามาแทนที่ในการทำโปสเตอร์ และนี่คือตัวอย่างบางส่วนที่ผมหามาให้ชมครับ

โปสเตอร์หนังในยุคนี้ จะมีเอกลักษณ์อย่างนึงที่โดดเด่น คือการเข้าสู่ช่วงของการเอางานภาพถ่ายมาแต่งด้วยคอมพิวเตอร์ เป็นช่วงเวลาที่เทคโนโลยีการพิมพ์ในบ้านเราเริ่มพัฒนา โดยในโปสเตอร์จะมีการเล่นสีเล่นแสงที่มากขึ้นและออกไปทางสากลขึ้น ถึงจะเสียกลิ่นอายงานวาดมือแบบเก่าๆ ไปแต่ก็ได้ความทันสมัยขึ้นมาแทน แถมยังเป็นเสน่ห์เฉพาะตัวของโปสเตอร์ในยุคนี้ไปอีกด้วย

โปสเตอร์หนังในปัจจุบัน

ในปัจจุบันการทำโปสเตอร์หนังนั้นมีวิธีทำที่สะดวกและหลากหลายขึ้นเนื่องจากเป็นยุคดิจิตอลเต็มตัว มีการออกแบบที่กว้างขวางเกิดเป็นสไตล์ที่ไม่มีจำกัดเพื่อให้เข้ากับภาพยนตร์เรื่องที่ต้องการจะสื่อให้มากที่สุด 

มาเริ่มกันที่หนังไทยบ้านเรากันก่อนเลย Homestay ผลงานของค่าย gdh โปสเตอร์ของเรื่องนี้เรียกได้ว่ามีกลิ่นอายความไซไฟแฟนตาซีที่ดูมีการผสมผสานได้น่าสนใจและแปลกตามากๆ เพื่อให้เข้ากับธีมของหนังและพล็อตหลักของเรื่องที่ต้องการสร้างความดึงดุดและน่าสนใจให้ผู้ชมนั่นเอง

(รูปซ้าย)โปสเตอร์จากหนังเรื่อง Mad Max : Fury Road ปี 2015 ธีมของหนังเรื่องนี้เป็นแนวโลกอนาคตที่ล่มสลายและการขับรถไล่ล่ากัน โปสเตอร์ของหนังเลยมีความร้อนระอุ ดุเดือดเลือดพล่าน !

(รูปขวา)โปสเตอร์ Mad Max ภาคแรกปี 1979 ผมเอามาให้ดูเพื่อเปรียบเทียบชัดๆ ระหว่างโปสเตอร์ในยุคสมัยใหม่และสมัยเก่า จากเรื่องเดียวกัน ผู้กำกับคนเดียวกัน ผ่านระยะเวลา 36 ปีเลยทีเดียวReady Player one เป็นหนังอีกเรื่องที่รวบรวมเอาป๊อบคัลเจอร์ในอดีตไว้มากมาย ไม่ว่าจะเป็น หนัง การ์ตูน เพลง หรือวีดีโอเกม

การทำโปสเตอร์ของเรื่องนี้เลยเรียกได้คาราวะเหล่าโปสเตอร์หนังในยุค 80-90’s แบบเต็มๆ เลยนั่นเอง เชื่อว่าบางเรื่องเพื่อนๆ คงมีคุ้นๆ กันบ้าง555

นอกเหนือจากเรื่องที่กล่าวมาก็ยังมีโปสเตอร์สวยๆ อีกมากมายที่มีสไตล์ที่แตกต่างกันไป หลากหลายแนวตามธีมของหนังในเรื่องนั้นๆ

โปสเตอร์ฉบับแฟนอาร์ท !!

มาดูโปสเตอร์แฟนอาร์ตกันบ้าง เป็นอีกหนึ่งงานสร้างสรรค์ของคนรักหนังแบบทุ่มเทสุดๆ โดยศิลปินจะหยิบเอาโปสเตอร์มาวาดใหม่ตามสไตล์ของตัวเองซึ่งบางทีก็สวยไม่แพ้โปสเตอร์หลักจริงๆ เลยนะ และนี่ก็คือผลงานบางส่วนที่ผมลองหามาให้ชมนะครับผม


Drive เป็นหนังอีกหนึ่งเรื่องที่มีงานแฟนอาร์ตเยอะแยะมากมาย ด้วยความโคตรเท่ของตัวพระเอกและแสงสีของตัวหนังจะเห็นได้ว่าแต่ละงานจะมีสไตล์ที่แตกต่างกันออกไปตามความถนัดของศิลปินแต่ละท่าน

เอาอีกสักเรื่องละกันครับ Blade Runner ด้วยความที่เนื้อหาในหนังเป็นโลกอนาคตที่ตีความได้วิจิตรเอามากๆ งานแฟนอาร์ตเรื่องนี้เลยเรียกได้ว่าจัดเต็มสุดๆอย่างที่เห็นว่าภาพยนตร์หนึ่งเรื่องนั้นก็มีงานแฟนอาร์ตสวยๆ เยอะแยะมากมาย และบางครั้งผลงานของเหล่าศิลปินทั้งหลายก็ถูกอกถูกใจคนสร้างหนังหรือบางทีก็ได้ไปเป็นโปสเตอร์ฉบับพิเศษกันเลยทีเดียวด้วยนะ

“บางครั้งผลงานของเหล่าศิลปิน
ก็ถูกอกถูกใจคนสร้างหนัง
ได้ไปเป็นโปสเตอร์ฉบับพิเศษ
กันเลยทีเดียว”

อีกหนึ่งศิลปินคนเก่งที่ผมอยากแนะนำหากใครที่ชอบงานจำพวกแฟนอาร์ต โดยเขาใช้นามว่า Bosslogic ครับ

Bosslogic คือศิลปินชาวเน็ตผู้ชื่นชอบงานแฟนอาร์ตแบบสมจริง เป็นอีกหนึ่งคนที่ผมชื่นชอบผลงานมากครับ โดยวันนี้ผมก็หางานของเขามาให้ได้ทุกคนได้ดูกัน และสำหรับใครที่สนใจอยากดูผลงานทั้งหมดของเขาก็ตามวาร์ปไปได้เลย ! ที่ BossLogic | Facebookยังมีโปสเตอร์แฟนอาร์ตสวยๆ ของเหล่าศิลปินอีกมากพร้อมกับสไตล์ที่หลากหลายสุดๆ อยากให้ลองได้ไปหาดูกันนะครับ!!

————————————

ก็จบไปแล้วนะครับกับศิลปะบนโปสเตอร์หนัง จะเห็นได้ว่าศิลปะบนโปสเตอร์หนังนั้นได้มีพัฒนาการอยู่ตลอดเวลาสอดรับกับต้นทุนและเทคดนดลยีในแต่ละยุคสมัย ตั้งแต่สมัยก่อนที่เน้นงานวาดด้วยมือจนถึงปัจจุบันที่เป็นยุคดิจิตอล ซึ่งหากลองสังเกตจะพบว่า ตลอดทุกยุคที่ผ่านมาโปสเตอร์หนังก็ช่วยสะท้อนรูปแบบสังคม วัฒนธรรม และความนิยม ในช่วงเวลานั้นได้เป็นอย่างดีผ่านสไตล์การวาดและการจัดวางบนตัวโปสเตอร์

เป็นสิ่งที่ทำให้งานโปสเตอร์หนังนั้นมีเสน่ห์และมีคุณค่าเสมอไม่ว่าจะเป็นยุคไหนๆ แล้วเพื่อนๆ ละครับคิดเหมือนกันมั้ย และชอบโปสเตอร์หนังในยุคไหนกันบ้าง ? 

หวังว่าเพื่อนๆ จะคิดเหมือนกันนะครับ แล้วพบกันใหม่กับเรื่องราวเกี่ยวกับศิลปะ การ์ตูน และภาพยนตร์ ที่น่าสนใจได้ในเว็บไซต์ Plotter ครับ !

แหล่งที่มา

    ใบปิด – วิกิพีเดีย (wikipedia.org)

    ศิลปะบนใบปิดหนัง: พฤศจิกายน 2016 (itsayatp.blogspot.com)

    รำลึกหนังเทศ บนใบปิดไทยเก่า แบบภาพเขียน (mthai.com)

   (4) หนังกลางแปลง FanClub – โพสต์ | Facebook

  

 

Shares